Nagranie, pochodzi z niedawnego koncertu w Teatrze Polskim w Warszawie (8 maja AD 2025), którego organizatorem była Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji. Aranżację Tomasza Dobrzańskiego zagrali – w improwizowanych odmianach – Agnieszka Obst-Chwała na skrzypcach, Marek Nahajowski na flecie, Jan Kiernicki na lutni, Jacek Muzioł na perkusji. Autor JK śpiewał, akompaniując sobie na gitarze podróżnej.

Piosenka mojego autorstwa z cyklu «Konfederacja barska po Kowalsku». Piosenka ukazała się w tomiku zawierającym inne utwory tego cyklu, jako «Wiersz z paszkwilem». Jednak nie pojawiła się wówczas na płycie – tylko w druku – i dopiero przed kilku laty nagrałem ją w ramach CD «Rzeczpospolita Niebieska», pod obecnym tytułem.

Pieśń/ballada o żołnierzu tułaczu, czyli "IDZIE ŻOLNIERZ BOREM, LASEM...". W najstarszej warstwie tekstu pochodząca zapewne z ostatniej ćwierci XVI wieku, melodia zanotowana do jednego z wariantów tekstu w XIX wieku. Nagranie w wykonaniu Jacka Kowalskiego i zespołu Klub Świętego Ludwika, opracowanie Tomasza Dobrzańskiego, z płyty "Niezbędnik Sarmaty", Wydawnictwo Fundacji świętego Benedykta, Poznań 2006. Zdjęcia do filmiku - fragmenty fotografii nagrobków Tarnowskich i Ostrogskich z kolegiaty (dziś katedry)w Tarnowie wykonanych przez JK 29 VII 2019 r.

“Before the need near Gniezno, in the cathedral church there, two days blood dripped from the Passion of Christ the Lord on the altar towards the north side, which almost everyone saw. On Saturday the dripping stopped; on Sunday the need with Duglas, the Swedish general, was.”
The above words were written by Wespasian Kochowski, a Sarmatian bard and hussar in his youth. In May 1656, he fought in a battle near Gniezno (specifically, near Kłeck). During a charge against Swedish infantry, he then received two shots in his right hand. The same one that he had earlier dared to touch the Holy Blood of Jesus, flowing from the miraculous crucifix in Gniezno Cathedral, only to find “that it was real blood flowing.”
It is possible that immediately afterwards he wrote “on the crutch” one of his first poems, addressed to his own hand: “And this you have, hand, the reward of boldness, | That you have weighed yourself against the Divine Omnipotence | Unsearchable to men's knitting | To rummage, when the blood from the Passion was spleashing” After the war - just as his poem foretold - he put that hand of his in the service of the pious muse (albeit not only that one, as he also wrote patriotic and entertaining poetry) - writing several volumes of extraordinary poetry. One of his (arch)works is “The Maiden's Garden” - the largest Polish collection of epigrams, dedicated to the theological titles of the Mother of God, according to researchers: “an extraordinary testimony to piety, artistry and erudition.”
The miraculous crucifix remains in the Gniezno cathedral to this day.
Song by Jacek Kowalski (words, melody, performance) from “Śpiewniczek sarmacki” AD 1988 (recording a dozen years later). Musical arrangement: Wieslaw Wolnik. Played by JK's Monogramist band, below are the lyrics with the catchphrases.

A w Gnieźnie w katedrze, a E a
Ołtarz cały w srebrze, a E a
Gdy nadchodzi, ludziom grozi a E a E
Z wielką armią Szwed: a d E
A w przeddzień rozprawy, C G C
Z boku wielkiej nawy C G C
Popłynęła z krucyfiksu C G C G
Rubinowa krew; C d E
Na cud – F
Jak mógł C
Uderzył w dzwony Boży lud d C G a

To majestat Boski, / Ale pan Kochowski / Palcem tyka, zmysłów pyta, czy to krew? czy nie? / Jak ślepiec bez wzroku / Wierci Bogu w boku, / A Bóg z nami, Polakami, krew przelewać chce: / Na koń! / Za broń! - wtem krzykną towarzysze doń.

Tam stoi rajtaria - / Tu leci husaria, / Ale karni, regularni, Szwedzi są jak mur; / Pan Kochowski w przedzie, / Na rumaku jedzie, / Gdy piechoty wznoszą płoty muszkietowych rur: / Wtem błysk - / I ledwie z konia nie spadłby na pysk.

Znak widomy Boski, / Pobladł pan Kochowski, / W ręce dziura, w ręce, która Bożej tknęła krwi; / A nim się ogarnął, / Drugą kulę zgarnął, / Już nie zwleka, i ucieka, i z bojaźni drży: To znak! / W bluźnierczą rękę strzał dwa razy padł.

W gnieźnieńskiej katedrze / Pan Kochowski żebrze: / Boże srogi, ja ubogi, odpuść winy mi! / Przyszła Matka Boska, / Miłująca, prosta: / "Rany zgoję, ale moje serce twe - a z krwi - / A z krwi - / Serdecznej twej atrament zrobisz mi.

Atramentem własnym / Płaszcz wymaluj jasny, / Z gwiazd jak mrowie, w polskiej mowie , ukochanej mej!" / Jak chciała, tak zrobił, / Krwi utoczył sobie, / Śpiewał, kreślił, wiersze, pieśni dla Madonny swej - / I z gwiazd / I z krwi swej zszył Niepokalany Płaszcz.

Ku powieści tej nakłoń ucha, F C d d A d C
Ludu wierny mój, a posłuchaj F C d d A d C
I miej wiecznie przed oczami, F C d A
Kimżeś między narodami: A d C F
Patrz tam, gdzie Sarmacja jest żyzna, F B B F g d
Tam to była Twoja ojczyzna, d g g F A d
Gdzie przodkowie Twoi śmiali g F A d
Z Rzymianami się ścierali. d C F

Na paiżach Dunaj przebyli,
Tam o złotą wolność walczyli,
A Rzymianom dawszy baty,
Wędrowali za Karpaty;
Tutaj wtedy w lasach głębokich
Żyły tylko gryfy i smoki,
Krwawym wzrokiem wkoło toczył
Człowiek z jaszczurczymi oczy.

Zatem przodek Twój złożył zbroję,
Skoro ujrzał dziedzictwo swoje
I szczęśliwy już Sarmata
Szablę z pługiem chętnie zbratał;
Zaraz potem ochotnie zniża
Kark swój hardy przed znakiem krzyża,
W czym wiadomość jest doniosła,
Że kobieta krzyż przyniosła.

Potem przyszedł ów wiek żelazny,
Kiedy liczne odparł najazdy,
Minął wiek karmazynowy,
Kiedy wzięto go w okowy.
A pobuntowana w okowach,
Rozbiegła się dziatwa Lechowa;
Resztę krwawym spiął wędzidłem
Zdrajca, z azjatyckim bydłem.

Ale jeszcze nie jest pobity
Świetny okręt Rzeczpospolitej;
Czasem we śnie widzę nagle,
Jak rozwija świetne żagle,
Hardym dziobem fale rozpruwa,
Liczna, bitna załoga czuwa,
Złoty sztandar podniesiony,
Aż ocieram łzę, wzruszony.

– Republiko! gdzie się zataczasz,
W jakie obce porty znów zbaczasz,
A z ojczystej twojej strony
Czyj dom będzie uczyniony?
– Ja się zowę rzeką podziemną,
Bóg jest ze mną, Orzeł nade mną;
Choć się skryję, to wypłynę,
A bądź pewien, że nie zginę. d Es F B